Ana səhifə |     Haqqımızda |     Online ödəmə |     Əlaqə
  

Terefdar.Az

Şikayətinizi bizə yazın
Xəbərlərinizi bizə göndərin
WhatsApp: (+994) 55 895 11 55

Tarix: 30-12-2016, 19:21

Uyğurların problemi yenidən qabardılır:Çin polisinin pasport qadağası onları radikallaşdıra bilər - TƏHLİL

Uyğurların problemi yenidən qabardılır:Çin polisinin pasport qadağası onları radikallaşdıra bilər - TƏHLİL
yüklənir...

Qeri Sends

Eurasianet.org. 30.12.2016


Etnik uyğurlar – türk qrupu dilində danışan və İslama etiqad edən xalq – Çində əsasən etiqad azadlığı sahəsində çoxdan məhdudiyyətlərlə üzləşirlər. Hökumət keçən payızda isə onların yerdəyişmə azadlığını məhdudlaşdırmaqla yeni qaydalar tətbiq edib. ÇXR-in qərbindəki Sinszyan sakinləri indi öz pasportlarını “saxlanmaq” üçün polisə təhvil verməlidirlər.

BBC xəbər verir ki, əyalət sakinləri nə vaxt harasa getmək lazım gələndə pasportun qaytarılması üçün izacə almalı olurlar.

Məlumata görə, bəzən uyğurlara pasportu verməkdən imtina edirlər. Hazırda Sinszyan əhalisinin, təxminən, 45%-ni təşkil edən uyğurları həmçinin digər əziyyətli prosedurlardan keçməyə məcbur edirlər. Məsələn, polis iyulda Yili sakinlərinə səfərqabağı sənədləşmədən öncə DNT nümunəsi verməyi əmr edib. Həmçinin sakinlərdən qan nümunəsi götürür, barmaq izlərinin şəklini çəkir, səslərini yazır və 3D şəkilləri çəkirlər.

Görünür, Çin hökuməti Sinszyan sakinlərini pasportları təhvil verməyə məcbur edib uyğur yaraqlılarının hərəkətlənməsini izləmək üçün öz imkanlarını genişləndirməyə ümid edir. Bölgədə dövr edən təsdiqlənməmiş məlumatlara əsasən, son bir neçə ildə Sinszyanda və Çinin başqa bölgələrində bir sıra həmlələr həyata keçirmiş yaraqlılar əvvəllər Pakistanda və Mərkəzi Asiya dövlətlərində hazırlıq keçiblər.

Çin ərazisində son böyük hücum 2015-ci ilin sentyabrında baş verib – bir dəstə kişi bıçaqla kömür şaxtasının dincələn fəhlələrinə həmlə edərək 45 fəhlə və 5 polisi qətlə yetirib. 2014-cü ildə Urumçidə kamikadzenin törətdiyi və ən azı, 39 nəfərin həyatını aparmış partlayış daxil olmaqla tam bir silsilə hücumlar baş verib. Həmçinin Quançjou və Kunmində dəmiryol stansiyalarında bıçaqla hücumlar baş verib.

Avqustda Bişkekdə Çin səfirliyinin yanında partlayış baş verib və bunn həyata keçirilməsində uyğur yaraqlılarından şübhələnirlər. Lakin rəsmi təhqiqat hələlik başa çatmayıb.

Çin hökuməti bu zorakılıq aktlarının təşkilində islam yaraqlıları və separatçıları ittiham edir. Məmurların sözlərinə görə, onlar (Mərkəzi Asiya ölkələrindəki kimi) Şərqi Türküstan və yaxud Uyğurstan adlı müstəqil dövlət yaratmağa çalışırlar. Şərqi Türküstan Respublikası artıq iki dəfə – 1931-1934 və 1944-1949-cu illərdə mövcud olub, lakin sonradan Mao Tszedun Çin Xalq Azadlıq Ordusunun başında olmaqla bölgəyə nəzarəti Pekinə qaytarıb. 1955-ci ildə Sinszyana muxtar rayon statusu veriblər ki, ərazinin türkdilli əhalisinin qismən rəğbətini qazansınlar.

Uyğur millətçiləri çoxdan bildirirlər ki, Pekinin bölgəyə münasibətdə siyasəti ayrı-seçkiliyə əsaslanır və onların özünəməxsus mədəni eyniyyətini təhdid edir. Xanlılar əvvələr Sinszyanda azlıq təşkil edirdilər. Mao Tszedun 67 il əvvəl hakimiyyətə gələndə müsəlman uyğurlar bu bölgə əhalisinin 85%-ni təşkil edirdi, indi isə uyğurların “qeyri-leqal iqtisadi mühacirlər” dediyi xanlıların axını nəticəsində etnik azlıq olublar.

ÇXR prezidenti Si Szinpin xanlıların Sinszyana, həmçinin uyğurların Çinin başqa rayonlarına köçünü dəstəkləyir.

Dil və dini məhdudiyyətlər daxil olmaqla ayrı-seçkilik, həmçinin iqtisadi sıxışdırmalar uyğurlara özlərini Çinin tamdəyərli vətəndaşı kimi hiss etməyə mane olur. Bu yaxınlarda tələbələrə Ramazan ayında oruc tutmağı qadağan edib, həmçinin uşaqlar üçün dini təhsilə və uyğur dilində təhsil almağa qadağa qoyublar. Bundan başqa, qədim Böyük İpək Yolunun tərkibindəki Kaşqar şəhərində müasir binaların inşasına görə qədim tarixi rayonları söküblər ki, bu da yerli sakinləri qəzəbləndirib.

Bəzi hüquq müdafiəçiləri hesab edir ki, bütün bu hadisələr bəzi uyğurları zorakılığa itələyərək onların radikallaşmasına şərait yaradır. Duruma xeyli amillər təsir etsə də, uyğurlara münasibətdə tətbiq edilmiş yerdəyişmə azadlığına məhdudiyyətlər, çox güman ki, onları daha çox məyus edəcək.

Bununla belə, bu tədbirlərin yaraqlıların fəaliyyətinin qabağını alacağı az ağlabatandır. Sinszyanda dayanıqlı sabitliyə ancaq yerli əhalinin narazılıq səbəblərini aradan qaldırmaqla nail olmaq mümkündür.
strateq

yüklənir...

XƏBƏR LENTİ

24.04.2017

Azərbaycanlı qadın siyasətçi Estoniyada partiya sədri seçildi

24.04.2017

Diqqəti Fransada: Makron qalib gəldi (YENİLƏNİB)

24.04.2017

Azərbaycanda ŞOK olay - Biznesmen itlərinə toy edib məclis qurdu - VİDEO

24.04.2017

ÜAK-ın taleyi həll olunur - Moskva məhkəməsi hansı qərarı çıxaracaq? Moskva məhkəməsi hansı qərarı çıxaracaq?

24.04.2017

İşğalçıya ortaq güc nümayişi: türk hərbçiləri Qarabağda...

24.04.2017

İki lider Koreyanı telefonda müzakirə etdilər

24.04.2017

Bu gün Strasburqda AŞPA-nın yaz sessiyası başlayır

23.04.2017

Fransada exit-pollun nəticələri açıqlanıb

23.04.2017

BMT baş katibi Bəşər Əsədi təbrik edib

23.04.2017

Yaponlar ABŞ-ın Şimali Koreyaya münasibətindən razıdır

23.04.2017

Türkiyə daha 2 şəhid verdi

23.04.2017

Yağış və qar yağacaq - Sabahın hava proqnozu

23.04.2017

Tiflis prezident postunu "dişsiz" hala gətirir - Dəyişiklik

23.04.2017

Şimali Koreya bu ölkəni nüvə ilə hədələyib

23.04.2017

Fransada prezident seçkiləri keçirilir

23.04.2017

Düşmən mövqelərimizi minaatanlardan atəşə tutub

22.04.2017

İŞİD bu şəhəri özünə yeni paytaxt seçdi

22.04.2017

Тramp Merkelin əlini sıxmamasının səbəbini - Açıqladı

22.04.2017

“Xoşlarına gəlməyən deputatın mandatını alacaqlar” - Millət vəkili yeni qanuna qarşı çıxdı

22.04.2017

Tramp geniş islahatlara başladı – Fərman

22.04.2017

Rövşən Ağayev REAL-dan istefa verdi

22.04.2017

İtaliya:"Rusiyaya sanksiyanı dəstəkləyirik, amma belə olmaz"

22.04.2017

Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri terrorçularının obyektlərini bombalayıb

22.04.2017

“Azərsığorta”nın Tovuz filialının direktoru iş otağında ölü tapılıb

22.04.2017

Bakıda daha bir avtobusda sürücü özbaşınalığı - VİDEO

22.04.2017

Türkiyə hava yolları şirkəti Ermənistana reys açdı- Azərbaycana xəyanət?

22.04.2017

Nəsimidə ağaclar abadlıq adı ilə kütləvi şəkildə kəsildi

22.04.2017

Azərbaycanın 4 əsas iqtisadi rayonu açıqlanıb

22.04.2017

İcra hakimiyyəti məhkəməyə verilib

22.04.2017

Türkiyənin hava yolları şirkəti Ermənistana birbaşa reys açır - İyunun 1-dən

22.04.2017

Azərbaycandakı müəssisə və təşkilatların sayı açıqlanıb

22.04.2017

Rövşən Lənkəranskinin 24 il əvvəlki - Videosu

Bütün Xəbərlər

FaceBook